Мәдениет

Шах-Шах шатқалы: аралозавр сүйектері табылған жер

Қызылорда облысында Шах-Шах шатқалында палеонтологтар бор кезеңінің динозаврының қалдықтарын тапты, кейін оны аралозавр деп атады.

11 шілде 2026 · 11:30·Оқу: 3 мин

Шах-Шах шатқалы: аралозавр сүйектері табылған жер
Фото: TR Kazakhstan редакциясы
TR Kazakhstan редакциясыТілші·11 шілде 2026

Бозтөбе формациясы Арал теңізінен солтүстік-шығысқа қарай жүздеген шақырымға созылады. Дәл осы жерде 1956 жылы ресейлік палеонтологтар Шах-Шах шатқалында алғаш рет омыртқалы жануарлардың сүйектерін жинады.

Қазба жұмыстары 1957 жылы А. К. Рождественскийдің басшылығымен жалғасты. Кейін зерттеулерді Т. Нурымов, П. В. Шилин және Л. А. Несов жүргізді. Олар Аккорган, Бореойнак, Байбише және Егизкара сияқты жаңа орындарды тапты.

Аралозаврдың ашылуы

1968 жылы Анатолий Рождественский Шах-Шахта бұрын белгісіз динозаврдың бас сүйегінің артқы жартысын және қаңқа сүйектерін тапты. Табылған зат бор кезеңінің сантон және кампан ярустарының шекарасына жатқызылды. Түрді Aralosaurus tuberiferus — аралозавр деп атады.

Аралозавр гадрозавридтер тұқымдасына жататын. Ол өсімдікқоректі болды, ұзындығы 8–10 метрге, биіктігі 3–4 метрге жетті. Бас сүйегінің мұрын бөлігінде қуыс өсінділер болды, олар дыбыс шығаруға немесе жұптасу рәсімдеріне пайдаланылған болуы мүмкін.

Музейде не сақталады

Бүгін облыстық тарихи-өлкетану музейінде аралозаврдың реконструкциясы және Шах-Шах кешенінен 93–86 млн жылдық жануарлар мен өсімдіктердің қалдықтары қойылған. Қосымша үлгілер 1995 және 2012 жылдардағы экспедициялар кезінде, сондай-ақ 2007 және 2012 жылдары жыныстарды жуу кезінде жиналды.

Қыркүйекте музей қызметкерлерінің қатысуымен Шах-Шахқа бірлескен қазақстандық-американдық экспедиция жоспарлануда. Мамандар кешен ғылыми туризмнің орталығына айналады және уақыт өте келе мұнда тарихи парк пайда болады деп күтеді.

Пікірлер